Kısa Cevap
Deport davası için ücretsiz avukat mahkemeden değil, bulunduğunuz yer barosunun adli yardım bürosundan istenir; 6458 sayılı Kanun m.57/7 bu hizmeti yalnızca talep hâlinde sağlar, kendiliğinden atama yapılmaz. Görevlendirme beklenirken sınır dışı kararına karşı yedi günlük dava süresi işlemeye devam eder. Bu yüzden sıra şudur: önce süreyi koruyan imzalı dilekçe, sonra baro başvurusu.
Sınır dışı etme kararı tebliğ edildiğinde dava için elinizde yedi gün vardır ve bu sürede avukatlık ücretini karşılayamıyor olabilirsiniz. Bu sayfa, hiç avukatı olmayan kişinin bu yedi güne sığdırması gereken işlem sırasını anlatır.
Deport davası için ücretsiz avukat nasıl alınır?
Ücretsiz avukat talebi mahkemeye değil, bulunduğunuz yer barosunun adli yardım bürosuna yapılır. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 57. maddesinin yedinci fıkrası, idari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuranlardan avukatlık ücretlerini karşılama imkânı bulunmayanlara talepleri hâlinde 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanacağını düzenler.
Buradaki "talepleri hâlinde" ifadesi işin kilit noktasıdır: idare ya da mahkeme size kendiliğinden avukat atamaz. Talep edilmediği sürece dosya, yabancının kendi dilekçesiyle yürür. Uluslararası koruma başvurusu veya statüsü olanlar bakımından aynı imkân Kanun'un avukatlık hizmetlerinden yararlanmayı düzenleyen 81. maddesinde ayrıca yer alır.
Birbirine karıştırılan iki ayrı yol vardır ve ikisi aynı anda kullanılabilir:
| Yol | Ne sağlar | Nereye istenir |
|---|---|---|
| Baro adli yardımı (1136 s. Kanun m.176 vd.) | Dosyayı takip edecek avukatın görevlendirilmesi | Bulunulan yer barosunun adli yardım bürosu veya temsilciliği |
| Mahkemeden adli yardım | Harç ve yargılama giderlerinden geçici muafiyet | Dava dilekçesinin içinde, mahkemeden |
Mahkemenin adli yardım kararı verdiği hâllerde, mahkemenin talebi üzerine baro tarafından görevlendirilen avukatın ücreti yargılama gideri olarak Hazineden ödenir (6100 sayılı HMK m.340). Yani ücretin kaynağı iki yolda farklıdır; başvuranın cebinden çıkan bir tutar her iki yolda da öngörülmez.
Yedi günlük dava süresi avukat beklenirken durmaz
Baro başvurusu yapmış olmanız dava süresini durdurmaz. 6458 sayılı Kanun m.53/3 uyarınca yabancı, yasal temsilcisi ya da avukatı, sınır dışı etme kararına karşı kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir; süre tebliğ tarihinden işlemeye başlar. Dava açma süresi hak düşürücü niteliktedir, mahkemece kendiliğinden gözetilir; zamanaşımı gibi def'i olarak ileri sürülmez, durmaz ve kesilmez.
Doğru sıra şudur: önce süreyi koruyan dilekçe, sonra avukat. Yedinci gün geçtikten sonra görevlendirilen avukatın yapabileceği şey, süre yönünden reddedilmiş bir davayı tartışmaktan ibaret kalır.
Süre içinde verilen basit ve imzalı dilekçede şunlar bulunmalıdır: mahkemenin adı, adınız soyadınız ve varsa yabancı kimlik numaranız, sınır dışı etme kararının tarihi ve sayısı ile tebliğ tarihi, kararın iptalini istediğinizi belirten açık talep, avukatlık ücretini karşılayamadığınıza ilişkin adli yardım talebi, bulunduğunuz geri gönderme merkezinin adresi ve imzanız.
Aynı maddede, mahkemeye başvuran kişinin başvurusunu sınır dışı etme kararını veren makama da bildireceği yazılıdır. Bu bildirim önemlidir; çünkü yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez. Kararı veren makamın davadan haberdar olması, bu korumanın fiilen işlemesini sağlar.
Görevli mahkeme, yetki ve süreler
Sınır dışı etme kararının iptali davasına idare mahkemesi bakar; idari gözetim kararı ise ayrı bir mercie, sulh ceza hâkimliğine götürülür. İki dosya birbirinden bağımsız yürür ve ikisi için de ayrı ayrı avukat talebinde bulunulabilir.
| İşlem | Merci | Süre ve başlangıcı |
|---|---|---|
| Sınır dışı etme kararının iptali | İdare mahkemesi | Tebliğden itibaren 7 gün (hak düşürücü); başvurular on beş gün içinde sonuçlandırılır, karar kesindir |
| İdari gözetim kararına itiraz | Sulh ceza hâkimliği | Kanunda gün sınırı öngörülmemiştir; şartların ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden başvurulabilir, hâkimin kararı kesindir |
| Adli yardım talebinin reddi | Baro başkanı | Tebliğden itibaren 10 gün; baro başkanı yedi gün içinde karar verir ve bu karar kesindir |
Yetki bakımından dava, sınır dışı etme kararını veren idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesinde açılır. Tutulduğunuz geri gönderme merkezi başka bir ildeyse yetki tartışması çıkabilir; bu tartışma mahkemede çözülür, süreyi kaçırmamak her hâlükârda önceliklidir. İdari gözetimden çıkış mekaniğinin ayrıntısı için geri gönderme merkezinden çıkış ve idari gözetim itirazı sayfasına bakabilirsiniz.
Geri gönderme merkezindeki yabancıya barodan avukat görevlendirilir mi?
Evet, talep edilmesi hâlinde görevlendirme istenebilir ve talep iki kanaldan iletilebilir. Birincisi, merkezde tutulan kişinin avukat talebini merkez idaresine yazılı olarak bildirmesi; ikincisi, dışarıdaki bir yakınının bulunduğu yer barosunun adli yardım bürosuna giderek durumu bildirip başvuruyu başlatmasıdır.
Göç İdaresi Başkanlığı'nın kamuoyu açıklamasında da belirtildiği üzere, 6458 sayılı Kanun'un "geri gönderme merkezinde sağlanacak hizmetler" başlıklı 59. maddesi kapsamında idari gözetim altındaki yabancıya yakınlarına, yasal temsilcisine ve avukatına erişme, bunlarla görüşme ve telefon hizmetlerinden yararlanma imkânı sağlanır. Avukat talebinizin kayda geçmesini isteyin; sözlü talep sonradan ispatlanamaz.
Görevlendirilen avukat, baronun görevlendirme yazısıyla merkeze gelerek kişiyle görüşür. Bu görüşmede dosyanın hangi aşamada olduğu, tebliğ tarihinin ne olduğu ve daha önce imzalanmış bir belge bulunup bulunmadığı ilk sorulacak sorulardır.
Adli yardım başvurusu nereye ve hangi belgelerle yapılır
1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.178 uyarınca adli yardım istemi adli yardım bürosuna veya temsilcilerine yapılır ve istek sahibi, isteminde haklı olduğunu delillerle kanıtlamak zorundadır. Yani başvuru, "param yok" beyanıyla değil, mali durumu gösteren belgelerle desteklenir.
- Bulunduğunuz ildeki baronun adli yardım bürosuna gidin; birden fazla baro bulunan illerde büro barolarca ortak oluşturulur.
- Büronun mal ve gelir durumu beyan formunu doldurun; form ve istenen ekler barodan baroya değişebilir, esas alınacak olan başvurduğunuz baronun listesidir.
- Sınır dışı etme veya idari gözetim kararının tebliğ belgesini ve varsa kararın örneğini ekleyin; tebliğ tarihi dosyanın en kritik verisidir.
- Kimlik belgesi, pasaport ya da yabancı kimlik numarasını gösteren belgeyi sunun.
- Başvuru evrakının kayıt tarihini ve numarasını not alın; yedi günlük dava süresi işlerken bu kayıt, hangi adımın ne zaman atıldığını gösterir.
Başvuruyu yaparken dava dilekçesini vermeyi beklemeyin. Sıralama tersine dönerse, baro değerlendirmesi birkaç gün sürdüğünde dava süresi tükenmiş olur.
Adli yardım talebi reddedilirse ne yapılır?
Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliği'ne göre istemin reddi hâlinde başvuran, ret kararının tebliğinden itibaren on gün içinde yazılı veya sözlü olarak baro başkanına başvurabilir; baro başkanı yedi gün içinde karar verir ve bu karar kesindir.
Bu itiraz da dava süresini durdurmaz. Ret kararı elinize geçtiğinde yedi gün hâlâ işliyorsa, itirazla eş zamanlı olarak kendi imzanızla dava dilekçenizi verin. Ret gerekçesi çoğunlukla mali koşulun belgelenememesidir; eksik belge tamamlanarak itiraz güçlendirilebilir.
İkinci bir imkân, davayı açarken mahkemeden adli yardım talep etmektir. Bu talep harç ve yargılama giderlerine ilişkindir ve baro kararından bağımsız değerlendirilir. Dava reddedilir ve yollar daralırsa kalan seçenekler için sınır dışı davası reddedildikten sonraki tedbir yolları ayrı bir konudur.
Yabancı adli yardımdan yararlanabilir mi, karşılıklılık şartı aranır mı?
6458 sayılı Kanun'un 57. maddesinin yedinci fıkrasında avukatlık hizmeti için uyruğa ya da karşılıklılığa dayalı bir şart yazılı değildir; ölçüt, avukatlık ücretini karşılama imkânının bulunmaması ve talebin bulunmasıdır. Adalet Bakanlığı'nın adli yardım bilgilendirmesinde de, uluslararası koruma başvuru sahibi ve statü sahibi kişiler bakımından Kanun kapsamındaki iş ve işlemlerle ilgili yargı önündeki başvurularda karşılıklılık şartının aranmayacağı belirtilmektedir.
Buna karşılık mahkeme eliyle adli yardım, yani harç ve gider muafiyeti tarafında yabancılar bakımından karşılıklılık tartışması gündeme gelebilir. Pratik sonuç şudur: avukat görevlendirmesi için asıl yol baro adli yardım bürosudur; harç muafiyeti talebi ise dilekçede ayrıca ileri sürülür. Kararın kendisinin ve giriş yasağının sonraki aşamada nasıl ele alındığı deport kararının kaldırılması süreci başlığının konusudur.
Bugün atılacak adımlar
- Tebliğ belgesindeki tarihi bulun ve yedinci günün hangi tarihe denk geldiğini yazın.
- Kendi imzanızla iptal talepli dilekçeyi hazırlayın; içine adli yardım talebini de yazın.
- Dilekçeyi idare mahkemesine ulaştırın ve başvurunuzu sınır dışı kararını veren makama bildirin.
- Bulunduğunuz yer barosunun adli yardım bürosuna mali durum belgeleriyle başvurun, kayıt numarasını alın.
- Geri gönderme merkezindeki avukat ve yakın görüşmesi talebinizi yazılı olarak kayda geçirin.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın tarihleri ve belgeleri farklı olduğundan kendi durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir. Kanun metninin tamamına mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir. Son güncelleme: 15 Eylül 2026.