Kısa Cevap
6458 sayılı Kanun'un 53. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, yedi günlük dava açma süresi içinde ve dava açılmışsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilemez. Bu durdurucu etki doğrudan kanundan doğar, ayrıca yürütmenin durdurulması kararı alınması gerekmez. 2016'da bazı bentler için getirilen istisna ise 2019 değişikliğiyle metinden çıkarılmıştır.
Deport davası açınca sınır dışı işlemi durur mu?
Kural olarak durur. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 53. maddesinin üçüncü fıkrası, yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancının sınır dışı edilemeyeceğini söyler. Bu etki doğrudan kanundan doğar; mahkemeden ayrıca yürütmenin durdurulması kararı çıkmasını beklemek gerekmez.
Koruma yalnızca dava açıldıktan sonra değil, tebliğden itibaren işleyen yedi günlük dava açma süresi boyunca da vardır. Yani dilekçe henüz verilmemişken de süre dolmadığı sürece çıkış işlemi yapılmamalıdır. Kanunun güncel metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.
Kararı veren makama bildirim: fıkranın ikinci cümlesi
Aynı fıkra, mahkemeye başvuran kişinin başvurusunu sınır dışı etme kararını veren makama da bildireceğini düzenler. Sınır dışı etme kararı valilikçe alındığından bildirim de kararı veren valiliğe yöneltilir. Bildirimi yabancının kendisi, yasal temsilcisi veya avukatı yapabilir.
Kanun metninde, bildirim yapılmamasını durdurucu etkinin şartı hâline getiren bir hüküm yoktur. Ancak pratikte önemi şuradadır: çıkış işlemini yürüten birim dava açıldığından haberdar değilse, hukuken durması gereken işlem fiilen ilerleyebilir. Dilekçenin mahkemeye verildiğini gösteren belgeyi aynı gün idareye ulaştırmak, bu riski kapatan tek adımdır.
Dava açıldığı hâlde ülkeden çıkarılabileceğiniz haller
Durdurucu etki mutlak değildir. Fıkranın kendi metni bir istisna ile başlar, usul hükümleri ise etkinin sona erdiği birkaç an yaratır.
- Yabancının rızası: Koruma "yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla" tanınmıştır. Dava derdestken imzalanan bir gönüllü geri dönüş beyanı, açılmış davayı sonuçsuz bırakacak biçimde çıkışa dayanak yapılabilmektedir. Bu nedenle gönüllü geri dönüş formunun imzalatılması, dava açılmış olsa bile ayrı bir risk kalemidir.
- Yedi günlük sürenin geçirilmesi: Süre içinde dava açılmazsa koruma kendiliğinden sona erer.
- Dosyanın işlemden kaldırılması: Fıkra, davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamaması hâlinde 2577 sayılı Kanun'un 26. maddesinin üçüncü fıkrasındaki süreyi iki ay olarak uygular. Genel kuralda dosya işlemden kaldırılır ve yeni adres bildirilmezse davanın açılmamış sayılmasına karar verilir; deport davasında bu pencere iki aya iner. Geri gönderme merkezinden çıkan veya adresi değişen davacının adres güncellemesini ihmal etmesi, davayı tümden kaybettirebilir.
- Davanın reddi: Ret kararıyla birlikte kanundan doğan koruma biter.
Deport davası ne kadar sürede sonuçlanır?
Fıkranın bugünkü hâli iki aşamalı bir hız kuralı kurar: dosya, savunmanın verilmesi veya savunma verme süresinin geçmesiyle tekemmül etmiş sayılır; başvurular dosyanın tekemmülünden, ara karar ya da duruşma yapılması gereken hâllerde bunların tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde sonuçlandırılır. Duruşma yapılması mahkemenin takdirindedir.
Bu yapının pratik sonucu şudur: on beş günlük süre dilekçenin verildiği günden değil, dosyanın tamamlandığı günden işler. İdarenin savunma vermesi, ara kararla belge istenmesi veya duruşma açılması toplam süreyi uzatır. Mahkemenin bu konuda verdiği karar kesindir.
Terör ve kamu güvenliği bentlerinde durdurucu etki var mı?
Kanunun bugünkü metninde bent ayrımı yoktur; kural, sınır dışı kararının hangi bende dayandığına bakılmaksızın uygulanır. 2016'da getirilen ve bazı bentleri kapsam dışında bırakan istisna, 2019 yılında 7196 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle metinden çıkarılmıştır. Hâlâ "terör bendinde dava işlemi durdurmaz" diyen kaynaklar, yürürlükten kalkmış bir metni aktarmaktadır.
| Tarih | m.53/3'te ne oldu |
|---|---|
| 2013 (ilk hâli) | Bent ayrımı yapılmaksızın, dava süresi ve yargılama boyunca sınır dışı yasağı. |
| 29/10/2016 – 676 sayılı KHK | 54. maddenin birinci fıkrasının (b), (d) ve (k) bentleri ile ikinci fıkrası kapsamındakiler istisna tutuldu; bu kişiler bakımından otomatik durdurucu etki kaldırıldı. |
| 30/5/2019 – AYM Y.T. kararı | Anayasa Mahkemesi, sorunun tek tek başvurulardan değil doğrudan kanun hükmünden kaynaklandığını tespit ederek pilot karar usulünü işletti. |
| 6/12/2019 – 7196 sayılı Kanun | İstisna metinden çıkarıldı; durdurucu etki yeniden tüm bentler için geçerli hâle geldi. |
| 21/11/2024 – 7533 sayılı Kanun | Fıkra yeniden yazıldı; tekemmül, iki aylık adres kuralı ve tekemmülden itibaren on beş gün mekanizması eklendi. |
Görevli mahkeme, süre ve sürenin başlangıcı
Görevli yargı yeri idare mahkemesidir; sınır dışı kararı bir idari işlem olduğu için sulh ceza hâkimliği bu davaya bakmaz. Yetki, kararı veren valiliğin bulunduğu yer idare mahkemesi ekseninde belirlenir.
Yedi günlük süre bir dava açma süresidir; hak düşürücü niteliktedir, mahkemece re'sen gözetilir ve zamanaşımı gibi durup kesilmez. Zamanaşımıyla karıştırılması hak kaybı doğurur. Süre, kararın tebliğinden itibaren işler; öğrenme tarihi ya da kararın alındığı tarih değil, tebliğ esastır. Dava açma sürecinin bütünü için sınır dışı kararının kaldırılması süreci ayrı olarak ele alınmıştır.
Durdurucu etki idari gözetimi sona erdirmez
Dava açılması kişiyi geri gönderme merkezinden çıkarmaz. İcranın durması ile özgürlükten yoksun bırakılmanın sona ermesi iki ayrı hukuki hattır: birincisi idare mahkemesinde, ikincisi idari gözetime itiraz yoluyla yürür. Yakınınız merkezdeyse, iptal davasının yanında idari gözetim kararına itiraz ve tahliye yolu ayrıca değerlendirilmelidir.
Dava reddedilirse koruma ne zaman biter?
İdare mahkemesinin kararı kesindir; bu davada istinaf ve temyiz yolu kapalıdır. Ret kararıyla birlikte kanundan doğan sınır dışı yasağı ortadan kalkar ve işlem uygulanabilir hâle gelir. Bu aşamada kalan yollar ve tedbir talebi mekanizması için davanın reddinden sonraki başvuru yolları incelenebilir.
Tebligatı aldıysanız ilk adımlar
- Tebliğ tarihini ve saatini belgeleyin; yedi günlük süre bu tarihten işler.
- Kararın gerekçeli metnini ve hangi bende dayandığını isteyin; savunma bu bende göre kurulur.
- Dava dilekçesini idare mahkemesine verin, havale/kayıt belgesini saklayın.
- Aynı belgeyi kararı veren valiliğe sunarak kanundaki bildirim yükümlülüğünü yerine getirin.
- Tebligata esas adresi doğru bildirin ve değişirse derhal güncelleyin; adres sorunu davayı düşürebilir.
- Merkezdeki kişiye, avukatıyla görüşmeden hiçbir beyan veya form imzalamaması gerektiğini iletin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanızdaki süre ve belgeler için hukuki danışmanlık alınması gerekir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir. Son güncelleme: 23 Eylül 2026.