Deport davası hangi mahkemeye açılır: yetki ve davalı idare

Sınır dışı kararı size tebliğ edildiyse yedi günlük dava süresi işlemeye başladı. Bu sürede vermeniz gereken ilk karar, dilekçeyi hangi idare mahkemesine ve hangi idareye karşı vereceğinizdir. Belirleyici olan nerede yakalandığınız ya da nerede tutulduğunuz değil, kararı hangi valiliğin verdiğidir.

Deport davası hangi mahkemeye açılır?

Deport kararına karşı dava idare mahkemesinde açılır. Görevli mahkemeyi 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) m.53/3 gösterir. Yetkili mahkeme ise sınır dışı kararını veren valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.

YUKK m.53/3 yalnızca idare mahkemesine başvurulabileceğini söyler, hangi yerdeki mahkemenin bakacağını söylemez. Bu boşluğu 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (İYUK) m.32/1 hükmü doldurur. Bu hükme göre yetkili mahkeme, dava konusu işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. YUKK m.53/1'e göre sınır dışı etme kararını, Göç İdaresinin talimatıyla ya da kendiliğinden valilikler verir. Göç İdaresinin sınır dışı etme sayfası da bu kararı yalnızca valiliklerin alabileceğini belirtir.

Sık gözden kaçan bir ayrıntı var: Valiliğin bulunduğu ilde her zaman bir idare mahkemesi olmayabilir. İdare mahkemelerinin hangi illere baktığı (yargı çevresi) resmî kararlarla belirlenir ve bu kararlar değişebilir. Bazı iller komşu ildeki idare mahkemesine bağlıdır. Örneğin Düzce, eski yargı çevresi tablolarında komşu illerin idare mahkemelerine bağlı görünüyordu. 2024'te Düzce İdare Mahkemesinin kurulmasına karar verildi. Bu yüzden dilekçeyi yazmadan önce valiliğin bulunduğu ilin bugün hangi mahkemeye bağlı olduğunu kontrol edin.

Valilik, yakalandığınız il ve geri gönderme merkezi farklıysa

Yetkiyi yalnızca kararı veren valilik belirler. Yakalandığınız il, tutulduğunuz geri gönderme merkezinin (GGM) ili ya da ikamet adresiniz bu soruda rol oynamaz. Örnek: Düzce'de otobüste yakalanıp İstanbul'daki Selimpaşa GGM'ye götürülen bir kişi hakkındaki kararı Düzce Valiliği verdiyse, dava Düzce'nin bağlı olduğu idare mahkemesinde görülür.

Göç İdaresinin düzensiz göç sayfasındaki sık sorulan sorular, sınır dışı değerlendirmesinin yakalandığınız ilden farklı bir yerde de yapılabileceğini kabul ediyor. Kararı hangi valiliğin verdiğini bu yüzden tahmin etmeyin, karar metninden okuyun. Valiliğin adı kararın başlığında ve imza bölümünde yazar.

İki kararınız varsa hangisinin nereye gideceği idari gözetim ve sınır dışı kararına ayrı ayrı itiraz yazısında anlatılıyor.

İstanbul'da verilen deport kararında yetkili mahkeme

Kararı İstanbul Valiliği verdiyse dava İstanbul idare mahkemelerinde açılır. İstanbul'da çok sayıda numaralı idare mahkemesi olduğu için dosyanın hangi mahkemeye düşeceği dağıtım sistemiyle belirlenir. Tersi de mümkündür: İstanbul'daki bir GGM'de tutulan kişi hakkındaki kararı başka bir ilin valiliği verdiyse, İstanbul mahkemeleri yetkili değildir. Dilekçe yine İstanbul'dan verilebilir ama yetkili mahkemeye hitaben yazılmalıdır.

Davalı idare: valilik mi, il göç idaresi mi?

Davalı, sınır dışı kararını veren valiliktir. İl göç idaresi müdürlüğü valiliğe bağlı birimdir. Bu yüzden uygulamada davalı genellikle kararı veren valilik olarak yazılır, yanına parantez içinde il göç idaresi müdürlüğü eklenir.

Davalıyı yanlış yazmak davanın reddine yol açmaz. İYUK m.15/1-c'ye göre mahkeme dilekçenin tespit ettiği gerçek davalıya tebliğ edilmesine karar verir. Yine de davalıyı doğru yazarsanız dosya ilk incelemede ek bir karara gerek kalmadan ilerler. Mahkemenin on beş gün içinde karar vermesi gereken bir davada bu önemlidir.

Karar Göç İdaresinin merkez teşkilatının talimatıyla verilmiş olabilir. Bu durumda merkezin de davalı gösterilip gösterilmeyeceği dosyaya göre değişir ve son değerlendirmeyi mahkeme yapar. Kararı veren valiliği davalı göstermek her durumda gereklidir.

Yanlış mahkemeye açılan deport davasında yedi günlük süre yanar mı?

Kural olarak yanmaz. Yetkisiz idare mahkemesi davayı yetki yönünden reddeder ve dosyayı yetkili mahkemeye kendisi gönderir (İYUK m.15/1-a ve m.43/1). Yeni dava açmanız gerekmez, dosya olduğu gibi yetkili mahkemeye geçer.

Yedi günlük süre hak düşürücü süredir. Kararın size tebliğ edildiği gün başlar, mahkeme kendiliğinden kontrol eder. Zamanaşımından farklı olarak durmaz ve kesilmez. Sizi kurtaran şey sürenin durması değil, davanın süresi içinde açılmış olmasıdır. Tebligatın hiç yapılmadığı ya da usulsüz yapıldığı durumlar ayrı bir konudur. Bunlar için itiraz süresi geçtiğinde izlenecek yol yazısına bakabilirsiniz.

Asıl kayıp zamandır. Yetkisizlik kararının yazılması, dosyanın gönderilmesi ve yeni mahkemede kayda alınması günler, bazen haftalar sürer. YUKK m.53/3 mahkemenin on beş gün içinde karar vermesini öngörür, ancak bu gecikme süreci fiilen uzatır ve kişi bu arada GGM'de kalmaya devam edebilir. Yetkisizlik kararına karşı istinaf ya da temyiz yolu yoktur (İYUK m.15/4). Dosyanın gönderildiği mahkeme de kendini yetkisiz görürse uyuşmazlığı İYUK m.43/1-b çözer. İki mahkeme aynı bölge idare mahkemesinin çevresindeyse o bölge idare mahkemesi, değilse Danıştay karar verir.

Yedi gün içinde dilekçeyi yetkili mahkemeye ulaştırma adımları

GGM'de tutulan kişinin veya yakınının yetkili mahkemenin bulunduğu ile gitmesi gerekmez. İYUK m.4'e göre dilekçe, yetkili mahkemeye gönderilmek üzere herhangi bir idare mahkemesine verilebilir. İdare mahkemesi olmayan yerlerde asliye hukuk hâkimliğine, yurt dışında ise Türk konsolosluğuna verilebilir.

1. Karar metninden kararı veren valiliği ve tebliğ tarihini not edin. Süre tebliğ tarihinden işler.
2. Valiliğin bulunduğu ilin bugün hangi idare mahkemesine bağlı olduğunu kontrol edin.
3. Dilekçenin başlığına yetkili mahkemeyi yazın. Başka yerden veriyorsanız dilekçenin yetkili mahkemeye gönderileceğini de belirtin.
4. Davalı olarak kararı veren valiliği gösterin.
5. Dilekçeyi bulunduğunuz yerdeki idare mahkemesine verin. Kayıt tarihini gösteren alındı belgesini saklayın.
6. YUKK m.53/3 gereği dava açtığınızı kararı veren makama, yani valiliğe de bildirin. Bu bildirimi yalnızca GGM yönetimine yapmak yeterli olmayabilir.
7. İdari gözetim kararı da varsa ona karşı sulh ceza hâkimliğine ayrıca başvurun.

Dilekçede hangi bilgilerin bulunması gerektiğini ve GGM'den dilekçe verme yollarını deport davası dilekçesinin zorunlu unsurları yazısında bulabilirsiniz. Avukat ücretini karşılayamıyorsanız baro adli yardımı da bu süre içinde başvurulabilecek bir yoldur.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut dosyanızda yetki ve süre, karar metnindeki bilgilere göre ayrıca değerlendirilmelidir.