Kısa Cevap
Evet, hakkında sınır dışı kararı bulunan ve geri gönderme merkezinde tutulan yabancı da uluslararası koruma başvurusu yapabilir; başvuru valiliğe derhâl bildirilir. Başvuru sürerken kural olarak sınır dışı uygulanmaz, ancak YUKK m.54/1-(b), (d), (k) kapsamında görülenler hakkında her aşamada karar alınabilir. Başvuru, tebliğden itibaren işleyen yedi günlük dava süresini durdurmaz; dava ayrıca açılmalıdır.
Sınır dışı kararı tebliğ edildikten sonra yapılan uluslararası koruma (iltica) başvurusu, kararı ortadan kaldırmaz ama uygulanmasını çoğu durumda askıya alır. Hangi durumda askıya almadığını ve sürelerin nasıl işlediğini aşağıda kanundaki dayanaklarıyla gösteriyoruz.
Deport kararı varken iltica başvurusu yapılabilir mi?
Evet. Hakkında sınır dışı etme kararı alınmış, hatta geri gönderme merkezine (GGM) yerleştirilmiş bir yabancı da uluslararası koruma başvurusunda bulunabilir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) m.65/5, hürriyeti kısıtlanan kişilerin başvurularının valiliğe derhâl bildirileceğini söyler.
Başvuru kişiseldir: m.65/1'e göre valiliğe bizzat yapılır. Avukat ya da yakınınız başvuruyu sizin yerinize yapamaz; yapabilecekleri, başvurunun kayda alınıp alınmadığını takip etmektir. Aynı maddede, başvurunun alınması ve değerlendirilmesinin diğer adli ve idari işlemleri ya da tedbirleri engellemediği de yazılıdır. Yani başvuru, örneğin devam eden bir ceza soruşturmasını kendiliğinden kapatmaz.
Geri gönderme merkezinde başvuru adımları
GGM'de başvuru, merkez idaresine yapılan talep üzerine valiliğe iletilir. Aşağıdaki sıra, talebin kayıtsız kalma riskini azaltmaya yöneliktir:
- Talebi merkez görevlisine açık ifadeyle, uluslararası koruma istediğinizi söyleyerek bildirin; mümkünse kısa bir yazılı dilekçe verin ve tarih ile saati not edin.
- Dilekçenin alındığını gösteren bir belge ya da dilekçenin bir örneğini isteyin.
- Anlamadığınız bir dilde belge imzalatılmak istenirse tercüman talep edin ve imzalamadan önce içeriğini sorun.
- Yakınınız veya avukatınız, il göç idaresinden başvurunun kayda alınıp alınmadığını teyit etsin.
- Sınır dışı kararına karşı yedi günlük dava süresini bu adımlardan bağımsız olarak takip edin; başvuru bu süreyi durdurmaz.
Uygulamada başvuru kaydedildikten sonra kişiye, merkezden salıverilmesine ve belirli bir ikamet iline yönlendirilmesine ilişkin bir belge tebliğ edilebilir. Bu belgede yazan il ve bildirim yükümlülükleri, aşağıda anlatılan geri çekilmiş sayılma riskinin doğrudan kaynağıdır; bir örneğini mutlaka saklayın.
Uluslararası koruma başvurusu sınır dışı işlemini durdurur mu?
Çoğu başvuru sahibi için evet: başvuru sürdüğü müddetçe sınır dışı kararı uygulanmaz. Ancak bu bir iptal değildir; karar kayıtta durur ve başvuru olumsuz sonuçlanırsa ya da geri çekilmiş sayılırsa yeniden gündeme gelir. Koruyucu etkinin istisnası YUKK m.54/2'dedir.
Yürürlükteki m.54/2'ye göre, m.54/1'in (b), (d) ve (k) bentleri kapsamında olduğu değerlendirilen başvuru sahibi veya statü sahibi hakkında uluslararası koruma işlemlerinin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir. Kanundaki sırasıyla bu bentler:
- (b) Terör örgütü ya da çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi veya destekleyicisi olanlar
- (d) Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar
- (k) Uluslararası kurum ve kuruluşlarca tanımlanan terör örgütleriyle ilişkili olduğu değerlendirilenler
Bu bentler mahkûmiyet şartı aramaz; "değerlendirilen" ifadesi idareye geniş bir takdir alanı bırakır. Bu yüzden tebliğ edilen kararda hangi bendin gösterildiği ilk kontrol edilecek yerdir. Kararda bu bentlerden biri gösterilmişse başvurunun koruyucu etkisine tek başına güvenilmemelidir.
Hangi bent yazılı olursa olsun m.55/1-(a) geçerlidir: sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezası, işkence, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağına dair ciddi emare bulunan kişi hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz. m.54/2 grubundaki biri için savunmanın ekseni bu hükümdür.
Not: m.54/2'nin ilk hali farklıydı; bugünkü metin 2016'da KHK ile getirildi ve 7070 sayılı Kanunla kabul edildi. İnternette hâlâ eski metne dayanan anlatımlar dolaşıyor, güncel metni mevzuat.gov.tr'deki YUKK metninden kontrol edin.
Dava açmanın durdurucu etkisi: 2016-2019 arası ve bugün
m.54/2 grubundaki kişi için başvuru tek başına koruma sağlamayabilir; bu durumda asıl araç sınır dışı kararına karşı açılan davadır. Bu grup için dava açmanın durdurucu etkisi bir süre kaldırılmış, sonra geri getirilmiştir:
| Dönem | m.53/3 son cümlesi | m.54/1-(b), (d), (k) ve m.54/2 grubu |
|---|---|---|
| 2016 KHK değişikliğinden 7196 sayılı Kanuna kadar | Bu grup "hariç" tutuluyordu | Dava açmak sınır dışı etmeyi durdurmuyordu |
| 7196 sayılı Kanundan (Aralık 2019) bugüne | İstisna ibaresi metinden çıkarıldı | Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla dava süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmez |
Bu nedenle 54/2 kapsamındaki biri için bugün de davanın süresinde açılması belirleyicidir. Durdurucu etkinin nasıl işlediği, idareye bildirim ve on beş günlük karar süresi deport davası açılınca sınır dışının durup durmadığını anlatan yazıda ayrıntılı olarak yer alıyor.
Yedi günlük dava süresi başvurudan bağımsız işler
Uluslararası koruma başvurusu, sınır dışı kararına karşı dava açma süresini durdurmaz ya da uzatmaz; kanunda böyle bir hüküm yoktur. Süre kaçarsa karar kesinleşir ve başvuru olumsuz sonuçlandığında elinizde tartışılabilecek bir karar kalmaz.
- Görevli mahkeme: İdare mahkemesi (YUKK m.53/3).
- Yetkili mahkeme: Genel kural olarak kararı veren valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi; karar metnindeki kanun yolu bilgisini de kontrol edin.
- Süre ve niteliği: Yedi gün; hak düşürücü süredir. Durmaz, kesilmez ve mahkemece re'sen gözetilir. Zamanaşımından farkı budur: karşı tarafın def'i olarak ileri sürmesine gerek yoktur.
- Başlangıç: Kararın yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliği.
- Sonrası: Dava açan kişi, kararı veren makama da başvurusunu bildirir. Mahkeme on beş gün içinde karar verir ve bu karar kesindir.
Mahkeme davayı reddederse istinaf yolu yoktur; kalan yollar Anayasa Mahkemesi ve AİHM'e tedbir talepli başvurudur.
Başvuru yapan kişi GGM'den serbest bırakılır mı?
Kendiliğinden değil. Başvuru sahibi de idari gözetimde tutulabilir; ancak bu durumda gözetimin dayanağı sınır dışı için öngörülen m.57 değil, başvuru sahiplerine özgü m.68'dir ve m.68 gözetim süresini otuz günle sınırlar.
| Sınır dışı etmek üzere gözetim (m.57) | Başvuru sahibinin gözetimi (m.68) | |
|---|---|---|
| Azami süre | Altı ay; yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belge vermemesi hâlinde en fazla altı ay daha | Otuz gün |
| Sona erme | Devamında zaruret görülmezse derhâl sonlandırılır | Şartlar ortadan kalkınca derhâl sona erdirilir |
| Başvuru mercii | Sulh ceza hâkimi | Sulh ceza hâkimi |
Otuz günün hangi andan sayılacağı (başvurunun kaydı mı, yeni gözetim kararının tebliği mi) kanunda açıkça yazılmaz ve dosyaya göre tartışılabilir; elinizdeki gözetim kararında yazan tarihi esas alın. Süre aşıldığında ya da gözetim şartları bulunmadığında izlenecek yol geri gönderme merkezinden çıkış ve sulh ceza itirazı yazısında anlatılıyor. Merkezde başvuruyla aynı günlerde bir dönüş belgesi imzalatıldıysa gönüllü geri dönüş formunun sonuçlarına ayrıca bakın; iki irade birbiriyle çelişir.
Geri çekilmiş sayılma: sınır dışı sürecinin yeniden işlemesi
Merkezden çıkmak dosyayı kapatmaz. YUKK m.77'de sayılan davranışlardan biri gerçekleşirse başvuru geri çekilmiş sayılır ve değerlendirme durdurulur; kişinin Türkiye'de başka bir kalma hakkı yoksa sınır dışı işlemleri yeniden işler (Uygulama Yönetmeliği m.79/4).
Kanunda sayılan hâller şunlardır:
- Başvurunun geri çekildiğinin yazılı olarak beyan edilmesi
- Mazeretsiz olarak mülakata üç defa üst üste gelinmemesi
- İdari gözetim altında bulunulan yerden kaçılması
- Bildirim yükümlülüğünün mazeretsiz olarak üç defa üst üste yerine getirilmemesi
- Belirlenen ikamet yerine gidilmemesi veya ikamet yerinin izinsiz terk edilmesi
- Kişisel verilerin alınmasına karşı çıkılması
- Kayıt ve mülakattaki yükümlülüklere uyulmaması
GGM'den çıkan kişi için en çok dikkat gerektiren madde beşincisidir: yönlendirildiği ile gitmeyip örneğin İstanbul'da kalmak bu hâle girer. Tek bir kaçırılmış mülakat tek başına yeterli olmasa da mazeretinizi belgeyle bildirmeniz, üçüncü tekrara gelmeden dosyayı korur.
Başvuru olumsuz sonuçlanırsa ne olur?
Başvuru reddedilir ve başka bir kalma hakkınız yoksa askıdaki sınır dışı süreci yeniden işler. Gözetim altında başvuran kişilerin başvuruları, m.79/1-(ç) atfıyla hızlandırılmış değerlendirmeye alınabilir; bu, kararın olağan usule göre çok daha kısa sürede çıkması demektir.
Ret kararına karşı da idari yargı yolu açıktır. Süre kısadır, tebliğden itibaren işler ve hak düşürücüdür; güncel süre ve merci için ret kararının tebliğ metnindeki bilgiyi esas alın. Bu dava, sınır dışı kararına karşı açılan davadan ayrı bir davadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyada kararın metni ve tebliğ tarihi esas alınarak değerlendirme yapılmalıdır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir. Son güncelleme: 25 Eylül 2026.