Kısa Cevap
Cezaevinden çıkan yabancı kendiliğinden deport edilmez. TCK m.59'a göre hapis cezasına mahkûm olan yabancının durumu İçişleri Bakanlığına bildirilir. Bildirim, denetimli serbestlik veya koşullu salıverilme kararıyla ya da en geç infazın bitmesiyle yapılır. Sınır dışı kararını YUKK m.54/1-(a) uyarınca valilik verir. Kanunda ceza süresi için bir eşik yoktur. Karar tebliğ edilirse yedi günlük hak düşürücü süre içinde idare mahkemesinde dava açılabilir.
Yakınınızın tahliye tarihi belli. Şimdi tek bir soru var: Cezaevinden çıkınca evine mi gidecek, geri gönderme merkezine mi? Cevap iki takvimin kesiştiği yerde: infaz takvimi ve valiliğin karar takvimi.
Cezaevinden çıkan yabancı deport edilir mi?
Kendiliğinden hayır, ancak durumu mutlaka değerlendirilir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.59, hapis cezasına mahkûm edilen yabancının durumunun sınır dışı işlemleri bakımından değerlendirilmesini ister. Bunun için durum derhâl İçişleri Bakanlığına bildirilir. Sınır dışı kararını ceza mahkemesi değil, valilik verir.
Bildirim bir karar değildir, sadece bir dosya açar. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) m.54/1-(a), karar alınacak kişileri şöyle tanımlar: TCK 59 kapsamında sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilenler. Yani idare sadece mahkûmiyete bakmaz, bu kişinin gerçekten sınır dışı edilmesi gerekip gerekmediğini tartar. İdarenin takdiri bu aşamada devreye girer.
Göç İdaresinin sınır dışı etme sayfası iki şey söyler. Birincisi, m.54'teki bir hâl oluştuğunda valilik karar almak zorundadır; m.55 bunun istisnasıdır. İkincisi, değerlendirme ve karar aşaması en fazla 48 saat sürer. m.55/1-(a) ise kişinin gönderileceği ülkede ölüm cezası, işkence ya da insanlık dışı muamele riski varsa karar alınmasını engeller. Maddede başka koruyucu hâller de sayılır.
Ceza süresi ve türü: TCK 59 hangi mahkûmiyette işler?
Bugünkü metinde bir ceza süresi eşiği yoktur. Bu yüzden "kaç yıl cezada deport olur" sorusunun kanunda bir cevabı bulunmaz. Belirleyici olan cezanın süresi değil türüdür: madde yalnızca hapis cezasını kapsar.
Bazı sayfalarda "iki yıl ve üzeri" eşiğinden söz edilir. Bu eşik maddenin ilk kabul edilen metninde vardı, sonra değişiklikle kaldırıldı. Ceza süresi bugün bildirimi değil, valiliğin değerlendirmesini etkiler. Kısa bir hapis cezası ile ağır bir suçtan verilen uzun mahkûmiyet aynı ağırlıkta tartılmaz.
- Kapsamda: Hapis cezası. İnfazın tamamlanmış olması, koşullu salıverilme ya da denetimli serbestlikle dışarıda infaz edilmesi fark etmez.
- Madde metnine göre kapsam dışında: Adli para cezası, idari para cezası, disiplin ve tazyik hapsi.
- Tartışmalı: Hükmün açıklanmasının geri bırakılması. Ortada açıklanmış bir mahkûmiyet olmadığı için madde metnine uymaz. Ancak idare aynı olgular için kamu düzenine dayanan başka bir bendi kullanabilir.
Son nokta önemli: TCK 59 dışında kalan bir yaptırım sınır dışı riskini ortadan kaldırmaz. Bu yüzden kararı aldığınızda ilk iş, kararın hangi bende dayandığını okumaktır.
Bildirim zamanı: tahliye günü değil, karar günü
TCK 59 bildirimi şu anlardan birinde yapılır: denetimli serbestlikle infaza karar verildiğinde, koşullu salıverilmeye karar verildiğinde ve her hâlde infaz tamamlandığında. Yani değerlendirme, kişi cezaevinden fiilen çıkmadan önce başlayabilir.
- İnfaz takvimine göre denetimli serbestlik veya koşullu salıverilme kararı verilir ya da ceza tamamen infaz edilir.
- Kişinin durumu İçişleri Bakanlığına bildirilir.
- Valilik YUKK m.54/1-(a) kapsamında değerlendirme yapar. Karar alırsa kararı gerekçesiyle birlikte tebliğ eder.
- Valilik gerekli görürse sınır dışı kararıyla birlikte idari gözetim kararı da alır (m.57/2).
- Tebliğ anında yedi günlük dava süresi işlemeye başlar.
Takvim açısından sonuç şu: Tahliye tarihi belli bir dosyada aile kararı tahliye günü beklememeli, o güne kadarki zamanı hazırlığa ayırmalıdır. Denetimli serbestlikle çıkacak birinde değerlendirme, ceza tamamen bitmeden yapılabilir; madde metni buna açıkça izin verir.
Tahliye olan yabancı geri gönderme merkezine mi gönderilir?
Herkes gönderilmez. Merkeze sevk için sınır dışı kararından ayrı bir idari gözetim kararı gerekir. YUKK m.57/2 bu kararın kimler hakkında alınacağını sayar. Bunların arasında kaçma veya kaybolma riski taşıyanlar ile kamu düzeni, kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar vardır.
Kamu düzeni gerekçesi çoğu zaman mahkûmiyete dayandırılır. Bu yüzden TCK 59 dosyalarında idari gözetim ihtimali yüksektir. Yine de gözetim otomatik değildir, idarenin değerlendirmesine bağlıdır. Kanun m.57/A'da gözetim yerine uygulanabilecek alternatif yükümlülükler de öngörür; belirli bir adreste oturma bunlardan biridir.
İdari gözetim kararı alınan kişi kırk sekiz saat içinde kolluk tarafından merkeze götürülür. Merkezde geçen süreç ve çıkış yolları için geri gönderme merkezinden çıkış ve tahliye yolları yazısına bakabilirsiniz.
Kararı kim verir, kararda yazan bent neden önemli?
Kararı YUKK m.53 uyarınca valilik verir. TCK 59 kapsamında Bakanlığa yapılan bildirim yalnızca süreci başlatır. Kararın dayandığı bent hem savunmanın nasıl kurulacağını hem de bazı korumaların uygulanıp uygulanmayacağını belirler. Bu yüzden bendin (a) mı yoksa başka bir bent mi olduğuna bakın.
En somut fark uluslararası koruma başvurusunda ortaya çıkar. YUKK m.54/2, uluslararası koruma başvurusu ya da statüsü olan kişiler hakkında sürecin her aşamasında karar alınabilecek hâlleri sayar. Sayılanlar yalnızca (b), (d) ve (k) bentleridir; TCK 59'a dayanan (a) bendi bu listede yoktur. Başvurusu devam eden biri hakkında (a) bendine dayanan bir kararın zamanlaması bu nedenle ayrıca tartışılabilir. Ayrıntılar için deport kararı varken iltica başvurusunun etkisi yazısına bakın.
Yedi günlük dava: mahkeme, süre ve başlangıç
Sınır dışı kararına karşı dava, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde açılır (YUKK m.53/3). Bu süre zamanaşımı değil, hak düşürücü süredir. Durmaz, kesilmez ve mahkeme süreyi kendiliğinden inceler. Kişinin cezaevinden yeni çıkmış olması süreyi uzatmaz.
| Konu | Sınır dışı kararı | İdari gözetim kararı |
|---|---|---|
| Görevli merci | İdare mahkemesi | Sulh ceza hâkimliği |
| Süre | Yedi gün, hak düşürücü | Kanunda süre yok; gözetim sürdükçe yeniden başvurulabilir |
| Sürenin başlangıcı | Kararın tebliği | Süreye bağlı değil |
| Başvurunun etkisi | Kişinin rızası saklı kalmak üzere, yargılama bitene kadar sınır dışı edilmez | Gözetimi durdurmaz |
| Karar | On beş gün içinde verilir ve kesindir | Kesindir |
Kanunun bugünkü metninde davanın sınır dışı işlemini durdurması bentlere göre ayrılmaz. Yani (a) bendine dayanan kararlar da bu korumadan yararlanır. Davayı açan kişi, kararı veren makama da dava açtığını bildirir. Hangi şehirdeki mahkemenin yetkili olduğu ve davanın hangi idareye karşı açılacağı için deport davasında yetkili mahkeme ve davalı idare yazısına bakın.
Tahliyeden önce yapılması gerekenler
Yedi gün kısa bir süre, tahliye günü de çoğu zaman karışık geçer. Bu yüzden hazırlığın büyük kısmını tahliyeden önce bitirmek gerekir.
- İnfaz takvimini netleştirin. Koşullu salıverilme ya da denetimli serbestlik tarihi, değerlendirmenin başlayacağı günü belirler.
- Vekâlet işlemini kişi cezaevindeyken tamamlayın. Böylece karar tebliğ edildiği gün avukat dilekçeyi verebilir. Ücreti karşılayamıyorsanız baro adli yardımı yolu süreyi koruyacak biçimde kullanılabilir.
- Değerlendirmede ve davada işe yarayacak belgeleri toplayın: Türkiye'deki aile bağları, ikamet ve çalışma geçmişi, sağlık raporları, gönderileceği ülkedeki riske dair belgeler.
- Kararın bir örneğini alın. Tebliğ tarihini ve kararın dayandığı bendi not edin.
- Hem sınır dışı hem idari gözetim kararı varsa iki ayrı başvuru yapın: biri idare mahkemesine, diğeri sulh ceza hâkimliğine.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut dosyadaki süreler ve haklar, tebliğ edilen karara göre değerlendirilmelidir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir. Son güncelleme: 3 Ekim 2026.